Czy system kaucyjny w Polsce zostanie zmieniony? Najważniejsze propozycje zmian po pierwszym roku działania

Pierwszy rok działania systemu kaucyjnego w Polsce przyniósł nie tylko miliardy zwróconych opakowań, ale także listę problemów wymagających korekt. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało prace nad nowelizacją, w której jednym z tematów ma być wydłużenie ważności bonów kaucyjnych. Jednocześnie analizowane jest rozszerzenie systemu, a w Sejmie znajduje się również poselski projekt zakładający całkowite zniesienie systemu. Na razie nie oznacza to jednak, że system zostanie zlikwidowany lub że konkretne zmiany na 2027 rok zostały już przesądzone.

Jakie zmiany w systemie kaucyjnym 2026 są obecnie rozważane?

Po pierwszych miesiącach funkcjonowania systemu pojawiły się obszary, które wymagają dopracowania. Ministerstwo wskazuje przede wszystkim na problemy zgłaszane przez konsumentów, takie jak kolejki przy automatach czy trudności ze zwrotem kaucji. Zapowiedziało również przygotowanie nowelizacji ustawy.

Nie chodzi więc o stworzenie systemu od początku. Podstawowe zasady pozostają takie same, a planowane korekty mają dotyczyć przede wszystkim jego praktycznego funkcjonowania.

Wśród najważniejszych tematów pojawiają się:

• wydłużenie terminu ważności bonów kaucyjnych,
• usprawnienie procesu zwrotu kaucji,
• rozwiązanie problemów związanych z automatami i kolejkami,
• analiza możliwości rozszerzenia katalogu opakowań,
• dalsze doprecyzowanie przepisów na podstawie doświadczeń z pierwszego roku.

Dłuższa ważność bonów – jedna z najbardziej konkretnych propozycji

Jednym z najczęściej wskazywanych problemów są bony wydawane przez automaty kaucyjne. Ministerstwo zapowiedziało, że nowelizacja ma ustawowo wydłużyć ważność bonu kaucyjnego.

Obecne przepisy nie określają wprost minimalnego ani maksymalnego terminu ważności takiego bonu. W stanowisku dotyczącym funkcjonowania systemu resort wskazuje, że jego zdaniem bon powinien być ważny co najmniej miesiąc. Jednocześnie sklep musi umożliwić wypłatę wartości kaucji w pieniądzu i nie może uzależniać jej wydania od dokonania zakupów.

To ważne z punktu widzenia codziennego użytkownika. Bon z krótkim terminem ważności może być kłopotliwy, szczególnie gdy konsument nie robi zakupów w danym sklepie w najbliższych dniach. Wydłużenie jego ważności ma ograniczyć takie sytuacje.

Czy bon będzie jedyną formą zwrotu?

Nie. Bon jest rozwiązaniem technicznym stosowanym między innymi przez automaty, ale przepisy przewidują możliwość wypłaty kaucji w formie pieniężnej. Jak wyjaśnia Ministerstwo Klimatu i Środowiska, sklep nie może wymagać, aby klient wykorzystał bon podczas zakupów, jeśli chce otrzymać jego równowartość w gotówce.

To rozróżnienie może mieć znaczenie przy ocenie przyszłych zmian. Problemem nie jest sama możliwość stosowania bonów, lecz przede wszystkim wygoda ich wykorzystania.

Automaty kaucyjne i kolejki: co wymaga poprawy?

Automaty odpowiadają za zdecydowaną większość zwrotów. Według danych Ministerstwa z sierpnia 2026 r. przez automaty realizowano 88 proc. wszystkich zwrotów, a w Polsce działało wówczas 17,5 tys. punktów wyposażonych w takie urządzenia.

Tak duże znaczenie automatów oznacza, że ich dostępność i sprawność bezpośrednio wpływają na doświadczenie konsumentów.

Zgłaszane przez obywateli problemy obejmowały m.in. kolejki oraz trudności ze zwrotem kaucji. Resort deklaruje, że analizuje te sygnały i przekazuje je operatorom systemu.

W praktyce poprawa może dotyczyć kilku elementów:

1. zwiększenia liczby automatów tam, gdzie występuje największy ruch,
2. ograniczenia czasu potrzebnego na obsługę jednego zwrotu,
3. zapewnienia alternatywnej ścieżki zwrotu w przypadku awarii urządzenia,
4. lepszego dopasowania liczby punktów zbiórki do lokalnego zapotrzebowania.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie te rozwiązania są już zapisane w projekcie nowelizacji. Część z nich dotyczy organizacji systemu, a nie zmian ustawowych.

Czy system kaucyjny zostanie rozszerzony?

Drugim ważnym kierunkiem jest pytanie o zakres opakowań objętych systemem. Ministerstwo poinformowało, że analizuje możliwość objęcia systemem jednorazowych butelek szklanych, tzw. małpek.

Obecnie system obejmuje jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra.

Ewentualne dodanie kolejnej kategorii oznaczałoby większą liczbę opakowań krążących w systemie, ale również nowe obowiązki dla producentów, sklepów i operatorów.

Dlatego przed odpowiedzią na pytanie, czy system kaucyjny 2027 będzie większy niż obecnie, trzeba poczekać na konkretne propozycje legislacyjne. Sama zapowiedź analizy nie jest jeszcze decyzją o rozszerzeniu systemu.

W Sejmie pojawił się także projekt likwidacji systemu

Debata o przyszłości systemu ma jeszcze jeden, zupełnie odmienny wymiar. 6 sierpnia 2026 r. grupa posłów Konfederacji złożyła projekt ustawy dotyczący całkowitej likwidacji systemu kaucyjnego. Projekt otrzymał sygnaturę RPW/27019/2026.

Projekt przeszedł etap konsultacji społecznych, które zakończyły się 10 września. Z informacji Sejmu wynika, że we wrześniu zwrócono się także do przedstawiciela wnioskodawców o uzupełnienie uzasadnienia, a projekt skierowano do opinii Komisji Ustawodawczej m.in. pod kątem zgodności z prawem Unii Europejskiej. Rozpoczęto również procedurę dotyczącą notyfikacji.

To ważne rozróżnienie: projekt ustawy nie jest obowiązującym prawem. Na obecnym etapie jest jednym z elementów parlamentarnej debaty nad przyszłością systemu.

Dlatego nie można jeszcze powiedzieć, że system zostanie zniesiony ani że taki scenariusz jest przesądzony.

Co może oznaczać nowelizacja systemu kaucyjnego dla konsumentów?

Jeżeli zapowiadane zmiany zostaną wprowadzone, dla konsumenta najbardziej odczuwalne mogą być kwestie związane z wygodą zwrotu.

Największe znaczenie będą miały:

• dłuższy czas na wykorzystanie bonu,
• łatwiejszy dostęp do punktów zwrotu,
• sprawniejsze działanie automatów,
• ograniczenie kolejek,
• ewentualne objęcie systemem kolejnych rodzajów opakowań.

Warto przy tym pamiętać, że rozwój infrastruktury już trwa. W lipcu Ministerstwo informowało o 64 tys. punktów zbiórki, a w sierpniu o ponad 60 tys. punktów, w tym 17,5 tys. wyposażonych w automaty. Dane zmieniają się wraz z rozbudową sieci, dlatego przy ocenie systemu należy zawsze odnosić je do konkretnej daty.

Co może zmienić się w systemie kaucyjnym w 2027 roku?

Na dziś można wskazać kierunki dyskusji, ale nie można przedstawić kompletnej listy zmian obowiązujących od 2027 r. Proces legislacyjny dotyczący kolejnych korekt systemu nie został jeszcze zakończony.

Najbardziej konkretną zapowiedzią pozostaje ustawowe wydłużenie ważności bonów. Równolegle analizowane jest rozszerzenie systemu o kolejne opakowania, a doświadczenia z pierwszego roku mają być podstawą do dalszego usprawniania jego działania.

Jednocześnie w Sejmie procedowany jest projekt całkowitego zniesienia systemu. Oznacza to, że przyszłość systemu kaucyjnego jest obecnie przedmiotem różnych propozycji legislacyjnych, a nie jednego ustalonego scenariusza.

Jak podejść do zmian bez zgadywania?

Najlepiej oddzielić rozwiązania już obowiązujące od zapowiedzi i projektów. Wydłużenie ważności bonów jest zapowiedzianym kierunkiem prac, rozszerzenie systemu jest analizowane, natomiast projekt jego całkowitego zniesienia pozostaje projektem parlamentarnym. Żadnego z tych elementów nie należy traktować jako przesądzonej zmiany obowiązującej od 2027 roku.

Po pierwszym roku działania systemu można natomiast wskazać, gdzie potrzeba korekt jest najbardziej widoczna: przy automatach, obsłudze zwrotów i wykorzystaniu bonów. Dalszy rozwój będzie zależał zarówno od zmian prawnych, jak i od tego, jak operatorzy oraz sklepy poradzą sobie z rosnącą liczbą zwracanych opakowań.

Dla przedsiębiorców uczestniczących w systemie istotne pozostaje śledzenie zmian przepisów oraz bieżących zasad obsługi. Informacje dotyczące funkcjonowania systemu i rozwiązań dla uczestników można znaleźć również na stronie Polskiego Systemu Kaucyjnego.