Po niemal dziewięciu latach od przyjęcia uchwały antysmogowej, zdecydowana większość mieszkańców województwa śląskiego ogrzewa swoje domy w sposób zgodny z przepisami i bezpieczny dla zdrowia - własnego, swoich rodzin i sąsiadów. Nie chodzi już o przekonywanie, że kopciuch szkodzi zdrowiu. Teraz chodzi o to, że kopciuch łamie prawo. Mówimy o urządzeniach, które przez lata odpowiadały za znaczną część emisji pyłów i rakotwórczego benzo[a]pirenu w sezonie grzewczym. - mówi Emil Nagalewski, koordynator Polskiego Alarmu Smogowego w woj. śląskim.
Impulsem do przyjęcia uchwały antysmogowej była troska o zdrowie mieszkańców. Lekarze i naukowcy od lat alarmowali, że przewlekła ekspozycja na smog prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Dlatego już w pierwszym paragrafie uchwały zapisano, że została ona ustanowiona w celu „zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi”.
- Wystarczy, że przez pięć minut oddychamy zanieczyszczonym powietrzem, a pyły już przenikają cały nasz organizm. Zanieczyszczenia dewastują układ oddechowy, układ krążenia, układ nerwowy, a także przyczyniają się do powstawania nowotworów - wyjaśnia dr Katarzyna Musioł, ordynator pediatrii w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr 3 w Rybniku i ambasadorka akcji „Zobacz czym oddychasz”.
Choć uchwała antysmogowa obowiązuje w całym województwie, tempo eliminacji kopciuchów jest bardzo zróżnicowane. Nadal są gminy, w których starych kotłów wciąż jest zbyt wiele. Oczywiście w wielu miejscowościach widać realny postęp, bo uchwała najlepiej działa tam, gdzie konsekwentnie wdraża się jej zapisy. - Był czas edukacji i czas dotacji. Teraz jest czas egzekwowania prawa - przypomina prezydent Rybnika Piotr Kuczera. Rybnik od lat sięga po szeroki wachlarz możliwości w walce ze smogiem i skutecznie pozbył się etykiety smogowej stolicy kraju, zyskując reputację lidera walki o czyste powietrze w regionie.
Mimo wyraźnej poprawy jakości powietrza, w województwie śląskim wciąż pozostaje wiele do zrobienia. Z danych Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wynika, że nawet 14% budynków jednorodzinnych (84 790) może być nadal ogrzewanych pozaklasowymi kotłami. W części przypadków przyczyną jest ubóstwo energetyczne - w takich sytuacjach konieczne jest realne wsparcie samorządów, wzorowane na działaniach prowadzonych w małopolskich gminach, takich jak Skawina czy Zabierzów. Jednak tam, gdzie problem wynika ze świadomego lekceważenia przepisów i braku woli dostosowania się do obowiązujących norm, niezbędna jest stanowcza reakcja lokalnych władz - rozpalenie w „kopciuchu” musi skutkować mandatem. Niestety, jak pokazuje najnowszy raport Polskiego Alarmu Smogowego, bezkarność w województwie śląskim jest niemal powszechna - aż 87% wykroczeń w gminach bez straży gminnej nie kończy się żadną karą. Nawet w gminach, które posiadają straż, 61% wykroczeń pozostaje bez sankcji. To jasno pokazuje, że bez skutecznego systemu kontroli i egzekwowania przepisów nie uda się osiągnąć pełnej realizacji uchwały antysmogowej.
Powiat Myszkowski: 1/5 to kopciuchy!
Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego na dzień 7 stycznia 2025 w powiecie myszkowskim jest 11.905 źródeł ciepła na paliwo stałe. To aż 61,4% wszystkich kotłowni. Ale w tej liczbie jest 3694 kotłów pozaklasowych, czyli kopciuchów, choć nie powinno być żadnego! To 19,05 % wszystkich kotłów ogrzewających domy w Powiecie Myszkowskim. W całym powiecie jest są 4262 budynki podłączone w całości do źródeł ciepła niskoemisyjnych (prawie 22%). Najwięcej jest kotłów gazowych 3307, na drugie miejsce awansowały pompy ciepła 582. 218 budynków ma ogrzewanie elektryczne a tylko 17 (chodzi o budynki jednorodzinne) jest podłączone do cieci ciepłowniczej.
Zawiercie. Powiat. Co piąty kocioł to „kopciuch”!
W gminach Powiatu Zawierciańskiego są 16.403 budynki czyli 59% wszystkich budynków ogrzewanie paliwem stałym. W tej liczbie są aż 5284 budynki z „kopciuchami” (co piąty dom!). Budynki z ogrzewaniem niskoemisyjnym na terenie całego powiatu zawierciańskiego to niewiele więcej niż liczba kopciuchów. 5810 budynków (21,2%) ma ogrzewanie gazowe (4195) , pompy ciepła (1002) lub elektryczne (316). 21 budynków jednorodzinnych jest podłączone do do miejskiej sieci ciepłowniczej.
Jeśli chodzi o wszystkie gminy powiatów myszkowskiego i zawierciańskiego skupimy się już tylko na kopciuchach, których nie powinno od 1 stycznia 2026 być wcale. A jest prawie 9 tysięcy! Od ponad tygodnia za ich stosowanie w domach grożą poważne kary finansowe.
Dane pokazują, że zimą na spacer lepiej wybrać się do centrum Katowic niż np. do Żarek, Niegowy, Podzamcza w gminie Ogrodzieniec, czy Smolenia pod Zamek Pilcza w gminie Pilica.
Gminy mają obowiązek kontrolować czym i w jakich piecach palimy, i był już przypadek ukarania jednej gminy w powiecie myszkowskim karą 50 tys. zł za nienależyte wykonywanie kontroli. Dzisiaj ta gmina przoduje w jakości powietrza, choć ciągle nie jest idealnie (nigdzie nie jest!). W ostatnim raporcie Śląskiego Alarmu Smogowego znalazły się gminy „wyróżnione” za nienależyte wykonywanie kontroli. Raport za rok 2024. Gminy mają obowiązek wykonać minimalną ilość kontroli. Na pierwszym niechlubnym miejscu jest gmina Gilowice w Powicie Żywieckim która nie wykonała żadnej z wymaganych 25 kontroli. Gmina Koziegłowy na obowiązkowe 50 wykonała 38 kontroli (68%). (JotM)
W tabeli pokazujemy ile kopciuchów jest w gminach na na dzień 7 stycznia 2026. Dane Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. W Powiecie Zawierciańskim zaskakujące dane z gminy Żarnowiec, która wyróżnia się niskiem odsetkiem kotłów pozaklasowych. Rekordzistą w jest gmina sąsiednia, pilica, gdzie nielegalne już teraz piece stanowią aż 28,74% wszystkich. Ale choć gmina Pilica wyróżnia się niegatywnym rekordem zaniedbań, to odsetek kotłów pozaklasowych, tkóre ciągle są w użytku, jest zatrważający. Większość gmin i miast ma ich w zakresie od 18-22%. Wiele gmin Powiatu Zawierciańskiego wyróżna coś innego: nie ma w nich żadnych, ani jednego czujnika ponitorującego jakość powietrza. Tak jest w Pilicy, Ogrodzieńcu, Żarnowcu. Od czujników powietrze się co prawda nie poprawia, ale ich brak może powodować złudzenie, że z jakością powietrza jest lepiej niż jest.
W Powiecie Myszkowskim jest podobnie. Na plus wyróżnia się gmina Poraj, gdzie kopciuchy to 13,77% kotłów ogółem, aż 530 kotłów, ale w porównaniu do reszty gmin Powiatu Myszkowskiego, zakopcona Gmina Poraj jest w pewnym sensie liderem ekologii. Na drugim miejscu Myszków, na trzecim Koziełowy. Gmin Żarki i Niegowa zimą lepiej nie odwiedzać. O apel zwłaszcza do turystów, którzy pomyslą o zimowym spacerze po Jurze. Szkoda zdrowia, lepiej zostać w dużym mieście. Ta sama uwaga dotyczy takich gmin, które swoją przyszłość widzą w turystyce: Mstów, Ogrodzieniec, czy Janów.
Jakość powietrza w swojej okolicy, albo w miejscu do którego się wybierasz, można sprawdzić np tu:
Przepisy i co grozi za palenie w kopciuchach po 1 stycznia 2026 w Województwie Śląskim:
Po 1 stycznia 2026 w województwie śląskim obowiązuje całkowity zakaz używania kotłów pozaklasowych (tzw. "kopciuchów"), a kary za to obejmują mandat do 500 zł nałożony przez straż gminną/miejską lub grzywnę sądową do 5 000 zł, przy czym kara może być nakładana wielokrotnie za każde kolejne naruszenie aż do wymiany pieca na zgodny z przepisami. To efekt uchwały i jej zapisów przyjętych przez Sejmik Województwa Śląskiego w 2017 roku, więc na przygotowanie się do zmian, które właśnie weszły w życie, było aż 8 lat.
Rodzaje kar
- Mandat karny: Do 500 zł, może być nałożony na miejscu przez uprawnione służby (np. straż gminną/miejską) podczas kontroli.
- Grzywna (postępowanie sądowe): Nawet do 5 000 zł, jeśli sprawa trafi do sądu, np. z powodu odmowy przyjęcia mandatu lub rażących naruszeń.
Podstawa prawna i sytuacja
- Uchwała antysmogowa: Kary wynikają z nałożenia na mieszkańców obowiązku wymiany starych pieców zgodnie z przepisami uchwały antysmogowej dla województwa śląskiego.
- Termin: Od 1 stycznia 2026 r. na Śląsku obowiązuje zakaz używania wszystkich kotłów pozaklasowych, niezależnie od daty ich produkcji.
- Częstotliwość: Kontrolujący mogą nakładać kary wielokrotnie, dopóki stary piec nie zostanie zlikwidowany i zastąpiony ekologicznym źródłem ciepła.
Działania dla mieszkańców
- Należy jak najszybciej wymienić piec na urządzenie spełniające normy ekoprojektu (klasy 5) lub zainstalować inne ekologiczne źródło ciepła, by uniknąć sankcji.
Napisz komentarz
Komentarze