ŚLADY POWSTAŃ ŚLĄSKICH 1919-1920-1921 W ZAWIERCIU

Powstania Śląskie z lat 1919, 1920, 1921 należą do jednych z najchlubniejszych kart historii w dziejach narodu polskiego. Trzy kolejne zrywy wystąpienia Ślązaków to wyraz ich dążeń do wyzwolenia Górnego Śląska spod panowania Niemiec i zjednoczenia go z pozostałymi ziemiami polskimi. Powstania Śląskie odróżnia od pozostałych polskich zrywów niepodległościowych masowy oraz ludowy charakter oraz wyjątkowa determinacja w walce o przyłączenie Górnego Śląska do Polski. W konsekwencji, w wyniku powstań jedynie część Śląska powróciła do Macierzy.
Akcenty powstańczych zrywów w postaci miejsc oraz ludzi, którzy podjęli walki powstańcze są również w Zawierciu. Komendant I Powstania Śląskiego Alfons Zgrzebniok wydał 24 sierpnia 1919 roku rozkaz o zaprzestaniu działań bojowych. Po zlikwidowaniu powstania terror niemiecki spotęgował się na dużą skalę. Ginęli powstańcy rozstrzeliwani bez sądu, blisko 20 tys. Ślązaków musiało szukać schronienia. Ponad tysiąc powstańców trafiło do Zawiercia do powstałego obozu Milicji Górnośląskiej dla uchodźców na ulicy Paderewskiego (obecnie jest tam Szkoła Podstawowa nr 5). Z kolei przy obecnej ulicy Powstańców Śląskich, Niemcy po zakończeniu I Wojny Światowej utworzyli Szpital Wojskowy, do którego przewożono rannych z II Powstania Śląskiego z 1920 roku. Obecnie w budynku znajduje się Szkoła Podstawowa nr 5. Wspomnieć należy również o budynku dawnej Szkoły Handlowej przy ulicy Kościuszki, gdzie swoją siedzibę miała organizacja powiatu zawierciańskiego „Związek Powstańców Śląskich” powstała w 1936 roku , której prezesem był Zygmunt Szmid, odznaczony został Górnośląskim Krzyżem na Wstędze Waleczności i Zasługi. (źródło: „Zawierciańskie wątki Powstań Śląskich” autorstwa: dh. Iga Wojtasik dh. Kinga Jarzyńska, dh. Wiktoria Wójcik, dh. Bartosz Wojaczek - 2019 ).
Kolejnym „śladem” Powstań Śląskich jest pamiątkowa tablica umieszczona na Pomniku Nieznanego Żołnierza na Placu Stosika. Tablica została założona w 90-tą rocznicę III Powstania Śląskiego w roku 2011. Nadmienić należy, że wielu mieszkańców Zawiercia walczyło w Powstaniach Śląskich. Na podstawie informacji z Muzeum Powstań Śląskich, 15 mieszkańców naszego miasta zostało zweryfikowanych przez Związek Powstańców Śląskich. Byli to: Chuchro Antoni, Cocek Józef, Fugas Stefan, Krawczyński Marian, Krawczyński Marian, Machura Jan, Marszałek Leon, Nowak Edward, Nyga Józef, Pogoda Józef, Poor Marceli, Szlosarek Wiktor, Szmid Zygmunt, Wyrzykowski Leonard oraz Laskowski Stanisław, który zmarł w 1979 roku, pochowany został na Cmentarzu Parafialnym w Zawierciu.
Tekst oraz zdjęcia: Damian Liszczyk